Telefon
WhatsApp

PKOSTA BESLENME NASIL OLMALIDIR

PKOSTA BESLENME NASIL OLMALIDIR

Polikistik over sendromu (PKOS), adolesanlarda ve üreme çağındaki kadınlarda sık görülen ; santral sinir sistemi, overler, hipofizler, adrenal bezler ve ekstra glandüler dokular arasında etkileşimlerin bozulmasına bağlı olarak, yaşantımızın herhangi bir döneminde sıklıkla ortaya çıkabilen, kronik olarak kendini belli ettiren, gelecekte yaşam kalitemizi olumsuz etkileyebilen karmaşık bir hastalıktır. 

                PKOS'lu bireylerde metabolik sendrom dediğimiz tablo görülmektedir. Metabolik sendrom; obezite, insülin direnci, dislipidemi, hipertansiyon, diabetes mellitus ve kardiyovasküler hastalıkların eşlik ettiği tablodur. PKOS'ın altında yatan nedenine baktığımızda yüksek anrojen salınımı ve anormal insülin aktivasyonun olmasıdır.

                 Genelde hastaların yüzde 70 inde hirşutizm(kıllanma) ve adet düzensizliği oluşmuştur. PKOS’lu kadınlarda günlük 30 dakika orta şiddette yapılan düzenli egzersiz vücut ağırlığının korunmasında ve kontrolünde önemlidir. Vücut ağırlığı döngüsünü kırmak için zayıflama programının kişiye özel olması, diyetisyen tarafından sıkı bir kontrolün sağlanması, aile ve arkadaş çevresinin desteğinin alınması gerekir.

                   Kortizol vücudumuzun stres yönetiminden sorumlu olan bir hormondur. Stres kan glukozunu yükseltip, beraberinde insülin direncinin şiddetini artırmaktadır. Bundan dolayı PKOS'lu kadınlarda stres yönetiminin kontrollu olması gerekiyor. PKOS’ta vücut ağırlının kontrolü androjen hormonların ve iştahın artmasına bağlı olarak zorlaşmaktadır. Bu nedenle vücut ağırlık kaybı için kişiye özel diyet tedavisi, düzenli fiziksel aktivitenin devamı , davranış değişikliği ve sosyal destek programlarının birlikte yürütülmesi gerekmektedir.

                                                                       PKOS'TA BESLENME TEDAVİSİ

                     PKOS’ta ilaç tedavisinin yanı sıra beslenme tedavisinin yapılması da büyük önem taşımaktadır. Bireyde beslenme tedavisi ile vücut ağırlık kaybı ve kan glukozunun dengelenmesi, insülin direncinin azaltılması, akabinde androjen düzeylerinin düzenlenmesi hedeflenmelidir. Polikistik over sendromlu hastalarda (PKOS) gelişen obezite ile hiperandrojenemi, bozulmuş glikoz toleransı, menstrüal düzensizlik (amenore, oligoamenore) ve infertilite arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. 
                    PKOS’un diyet tedavisi kısa vadede; ağırlık denetiminin sağlanması, akne, hirşutizm gibi hastalık belirtilerinin iyileşmesini ve gebelik oranının artmasını sağlarken; uzun vadede de ise, Tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık (KVH) ve kanser gibi hastalıklardan korunmada büyük önem taşımaktadır. Yapılan araştırmalara göre PKOS’da; düşük glisemik indeks, düşük glisemik yük, yüksek protein, düşük karbonhidrat veya modifiye yağ asidi diyetlerini içeren alternatif diyet yaklaşımlarının olumlu hormonal veya metabolik etkileri olduğu veya uzun süreli ağırlık kaybı sağlanması ve sürdürülmesinde daha etkili olduğu öne sürülmektedir. 
                   
                    PKOS’ta kan glukoz kontrolünün sağlanması için öğün atlanmamalı, özellikle kahvaltıya önem verilmeli ve düzenli öğüne özen gösterilmelidir.
                                                                              KARBONHİDRATLAR
                   
                     Karbonhidratın türü ve miktarı tokluk kan glukozunu ve insülin yanıtını etkilemektedir. Dolayısıyla PKOS’ta beslenme tedavisinin esasını, glisemik indeksi (Gİ) yüksek karbonhidratların azaltılarak, Gİ düşük karbonhidratların arttırılması oluşturmaktadır.
Glisemik İndeks nedir : 50 gram karbonhidrat içeren test yiyeceğinin, 2 saat içerisinde oluşturduğu kan glukozunu arttırma alanının, aynı miktarda karbonhidrat içeren referans yiyeceğin oluşturduğu arttırma alanına kıyaslanmasıdır. Besinin kan şekerini referans besine göre ne kadar yükselttiğine bakacak olursak;
                     -Düşük (0-55)
                     -Orta (56-69)
                     - Yüksek >70
Glisemik yük nedir : Glisemik yükün hesaplamasında ise tüketilen karbonhidratın miktarı da önemlidir. 
                      -GY = GI x karbonhidrat miktarı / 100
                      -Glisemik yük :
                      -20 ve üzerinde ise yüksek
                      -11‐19 arası orta
                      -<10 ise GY düşük
  Glisemik indeks Glisemik yük

Kahvaltılıklar

mısır gevreği

buğday gevreği

                                                                    92

59

                                                                    24

12

Tahıllar

beyaz -pirinç

bulgur

                                                                  98

48

                                                                 21

12

Makarnalar

spagetti

şehriye

                                                                  38

35

                                                                  18

16

Ekmek , bisküvi vb.

Baget (beyaz, yuvarlak ekmek)

Tam buğday ekmeği

Çavdar ekmeği

Kraker

Yulaflı bisküvi

 

 

 

 

72

77

58

78

55

 

 

 

25

9

9

14

12

Kuru baklagiller

nohut

mercimek

barbunya

 

28

25

28

 

8

5

7

Patates

haşlanmış

kızartılmış

 

88

75

 

16

22

Sebzeler

pancar

havuç

taze bezelye

balkabağı

 

64

47

48

75

 

5

3

3

3

Meyveler

elma

kayısı-kuru

muz portakal

üzüm

 

 

38

31

51

48

46

 

 

6

9

13

5

8

Süt ve Türevleri

süt- normal

yoğurt-düşük yağlı

 

27

33

 

3

10

İçecekler

kola

meyveli gazlı içecekler

portakal suyu

 

63

68

52

 

16

23

12

Tatlılar

şeker-sükroz

froktoz

bal

çikolata

bar

 

68

19

55

44

68

 

7

2

10

13

27

 
                                                                                 PROTEİNLER
             
                    Diyetin protein içeriğinin yüksek olması, tokluk sağlarken insülin duyarlılığını arttırmakta üreme ve endokrin işlevleri
düzeltmektedir. Ancak yüksek protein içerikli diyetlerin PKOS’ta kullanımına yönelik daha fazla araştırmaya gereksinme vardır.
                                                                                   
                                                                                     YAĞLAR
                   
                    PKOS’lu hastalarda çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin omega-3 yağ asidinin ek olarak alınması önerilmektedir.
Diyetteki çoklu doymamış yağ asitlerinin artması insülin direncini azaltarak, kontrolsüz insülin salınımını engellemektedir. Bu da androjen salınımında azalma sağlamaktadır. Diyetle alınan tekli doymamış yağ asitleri de (TDYA) çok önemlidir. Yapılan bir çalışmada, Tip 2 diyabetli hastalarda yüksek TDYA içeren diyetlerin, insülin direncini ve plazma glukoz düzeyini azalttığı belirtilmiştir.
                    Yapılan başka bir çalışmada diyetin çoklu doymamış yağ asidi içeriğinin etkileri incelenmiştir. Sonuç olarak, çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin diyetin anlamlı şekilde ağırlık kaybına ve dolayısıyla BKİ düzeylerinin anlamlı şekilde azalmasına
yardımcı olduğu, ancak bel çevresi ölçümünde önemli bir değişiklik oluşturmadığı belirlenmiştir.
                                                                       
                                                                        VİTAMİN VE MİNERALLER
 
                     Polikistik over sendromunun medikal tedavisinde kullanılan ilaçlar, bazı vitaminlerin emilimini olumsuz yönde etkilemektedir. Tedavide kullanılan ilaçlar, %10-30 sıklıkla B12 vitamini emiliminin azalmasına neden olmaktadır. Sentetik progestin ile östrojen ve progesteron içeren ilaçlar, riboflavin, niasin, B6 vitamini, B12 vitamini, C vitamini, folik asit, magnezyum, çinko ve selenyum gibi minerallerin emilim bozukluğuna neden olmaktadır.
                    Metformin grubu ilaçlar ise, B12 vitamini, folik asit ve koenzim Q10 (CoQ10) emilim bozukluğu ile megoblastik anemiye neden olmaktadır. Kullanılan antibiyotikler de K vitamini, kalsiyum, demir ve çinko emilimini azaltmaktadır. Tedavide kullanılan ilaçlar, potasyum ve diğer mineral-vitaminlerin emilimini azaltmaktadır. D vitamini alımının PKOS lu hastalar üzerine etkileri araştırıldığında,
yapılan çalışmalarda sadece D vitamini takviyesi ile BKİ, C-reaktif protein, serbest androjen arasında korelasyon bulunmadığı ancak insülin hassasiyeti ve globulin ile pozitif ilişkili olduğu görülmüştür.
                                   
                                                                       POSA VE DİĞERLERİ
                     Diyette posa kaynağı olan sebze, meyve ve tam tahıllı besinlerin daha çok yer alması sağlanmalıdır. Ayrıca sigara içilmemeli ve alkol kullanılıyorsa azaltılmalıdır.
 
                                                            PKOS'TA EGZERSİZ NASIL OLMALIDIR
                       PKOS’lu hastalar için önerilen egzersiz süresi özellikle BKİ ≥25kg/m2 (fazla kilolu/obez) olanlar için haftada en az 150 dakikadır. Haftada 90 dakikalık kardiyo tarzı egzersizlerin yüksek şiddetle (%60-%90 maksimum kalp atımı) uygulanması klinik belirtileri azalttığı yönünde çalışmalar mevcuttur.
                                                                         
                                                                                ÖNERİLERİMİZ
                       
                        Beslenme tedavisinde ilk basamak sağlıklı beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı değişiklikleriyle ağırlık kaybının sağlanmasıdır. Diyet bileşenlerinin optimal düzeyleri net bilinmemekle birlikte, beslenme tedavisinde dengeli bir zayıflama programı uygulanmalıdır. Diyetin saflaştırılmış karbonhidrat, doymuş yağ, trans yağ asidi içeriği ve Gİ değeri düşük, posa, tekli ve çoklu doymamış yağ asidi içeriği yüksek olmalıdır. Öğün sayısının arttırılması ve besin çeşitliliğine dikkat edilmesi kan glukozunun
düzenlenmesi bakımından önemlidir.
                       
                        Karmaşık bir hastalık olan PKOS’un tedavisinin başarılı yürütülmesi için “diyet, egzersiz ve davranış değişikliği” tedavisi olmak üzere üçlü bir programın jinekolog, endokrinolog, diyetisyen ve/veya beslenme ve diyet uzmanı, fizyoterapist ve psikolog gibi meslek gruplarından oluşan multidisipliner bir ekip tarafından uygulanması gerekmektedir.
 
                                          'SAĞLIĞINIZ DEĞERLİYSE NE YEDİĞİNİZ ÖNEMLİDİR'
 
 
                    
Paylaş:

Etiketler: PKOS